Çok Yanlış Anlaşılmış Atasözleri ve Deyimler

0
353

Bizler millet olarak atasözleri ve deyimleri günlük konuşmalarımızda kullanmayı çok severiz. Hele de birine laf sokuşturmak istediğimizde, kendimizi haklı çıkarmak için bir sebep aradığımızda ya da karşımızdakine kadim zamanlardan bir ders vermek istediğimizde hemen çene mekanizmamız beynimize hazır cevaplık isteği gönderir. Peki ya hazır bir cevap bulunamazsa ne olur, tabii ki “gerçi burda söylenmişi var” mesajı ile birlikte hemen beynimizin atasözleri sözlüğü açılır ve sayfaları bir çırpıda taranır. Orada uygun bir şey bulunamazsa sıra deyimler sözlüğünü karıştırmaya gelir, en güzel atasözleri bulunmaya çalışılır ve oradan genelde şu sonuçlar çıkar.

Sonuçlar bir de doğru çıkaydı iyiydi demeden edemeyeceğimiz bugüne kadar çok yanlış anlaşılmış atasözleri ve deyimleri, anlamları ile birlikte sizlerle paylaşmaktan, gurur, onur ve bilimum başka şeyler de duyarız;

1Su İçene Yılan Bile Dokunmaz

Yanlış. Doğrusu: “Su içen yılana bile dokunulmaz.” Evet, yılan bildiğiniz yılan, yılanın başını küçükken ezeceksindeki yılan, her ne kadar doğanın bir parçası olsa da, verdiği zararlar dolayısıyla görüldüğü yer yerde başı ezilen zavallı sürüngen. Deliğine çubuk sokmadıkça size bir şey yapmayacak olsa da, ölmeye mahkum hayvanceyiz. Neyse işte, kötü ya bu hayvan insanı, işte o kadar kötü olmasına rağmen, su içiyorsa, yılana bile dokunulmaz, sokulmaya çalışılmaz, değneğe geçirilmez, kafasına sivri nesneler sokulmaz, kuyruğundan tutup çevirilip çevirilip uzaya fırlatılmaz. Su içerken yılana bile tecavüz edilmez, kaçırılıp organları alınıp tarlalara atılmaz, boğazı kesilip yakılmaz, derisi yüzülmez, parçalanarak bavula bile konulmaz. Bir an yılan ne de zararsız göründü değil mi (?!)

2Güzele Bakmak Sevaptır

Yanlış. Doğrusu: “Güzel bakmak sevaptır.” Çapkın gençlerin diline pelesenk olmuş ama söylemek gerekir ki hiç de çaplıklık konulu sohbetlerde kullanılması için söylenmemiş aslında çok çok anlamlı bir atasözüdür. İnsanlara, güzel bakmayı, her şeyin iyi tarafından bakmayı, iyi yönünü görmeyi, kötü düşüncelerden kaçınılması gerektiğini öğütleyen bir sözdür. Aslında kişisel gelişimin ilk adımıdır ve maalesef ki uzun yıllardır yanlış anlaşılmış ve genelde parti, disko, plaj çapkını sohbetlerine meze olmuştur.

Ayrıca çapkın gençlerimize belirtmek isteriz ki, her şey adabınca yapıldığında güzeldir. Rahatsız edici biçimde bakmak, size sevap point değil, bilakis günah point kazandıracaktır.

3Ana Gibi Yar, Bağdat Gibi Diyar Olmaz

Yanlış. Doğrusu: “Ane gibi yâr, Bağdat gibi diyar olmaz”dır. Dilimizin aşırı esnekliği ve eşsesli kelimelerin çokluğu bu atasözünün de yanlış anlaşılması için adeta tuzak kurmuş gibi görünüyor. Annelerin en güzel yar olduğu gerçeği ile “ane gibi yâr” kalıbı birleşince, bu sözün bu şekilde anlaşılmasında aslında kaçınılmaz olmuş diyebiliriz. Aslında buradaki “Ane” (dikkat edin ana değil) Bağdat’ta dik ve sarp ve geçilemez olması ile ün yapmış bir uçurumdur ve zaten yâr da uçurum demektir. Yani Ane Uçurumu’nun geçilmezliğinden destek alarak Bağdat şehrinin düşüncedeki güzelliği pekiştirilmiştir.

Bağdat, Osmanlı zamanında oldukça önemli bir bilim ve ticaret merkezidir ki, “Yanlış hesap Bağdat’tan döner” sözü ile de Bağdat’ın bir bilim şehri olmasına vurgu yapılmıştır.

4Eşek Hoşaftan Ne Anlar

Yanlış. Doğrusu: “Eşek hoş laftan ne anlar” olmalı ancak çocukken oynadığımız kulaktan kulağa oyunu gibi, bu sözde kulaktan kulağa değişim geçirerek, eşek hoşaftan ne anlar halini almştır. Hatta bazı bölgelerde buna ekmeler de yapılıp, “Eşek hoşaftan ne anlar, suyunu içer tenesini (tane) bırakır” şeklinde kullanıldığı da görülmüştür. Ne yaratıcı değil mi, bizi kutluyorum.

5Azimle Sıçan Duvarı Deler

Yanlış. Doğrusu: “Azimli sıçan, duvarı deler” olacak ki, buradaki sıçan hayvan olan sıçandır. Tuvatteki sıçan değil. Tuvalette sıçan olmuş olsaydı, duvarı değil hela taşını ya da yere sıçıyorsa (terbiyesiiiiz, tüüü) yeri falan delmesi gerekirdi. Siz hiç duvara sıçan ya da sıçmaya çalışan gördünüz mü? Ya da sıçarak duvarda delik açmaya çalışan. Çok fazla sıçan dedik ama napalım, ortalık yerde “azimle sıçan” diye dolaşanlardan fazla değil eminiz.

6Elinin Körü

Değil. Doğrusu: “Ölünün kûru” olacak ki, kûr, mezar demektir. Yok ölünün kûru, lafı aslında İç Anadolu’da, “Ölüyün körü” şeklimde söylenir ki, onlar kör kelimesini gözleri görmeyen anlamında değil, zaten mezar anlamında kullanırlar. Kızınca, birileri sizi sorularıyla, saçma laflarıyla bunaltınca söylenir ve “bak mezarını kazdıracaksın bana”, belanı arıyosun anlamında tehditvari bir anlam içerir.

7Su Küçüğün Söz Büyüğün

Tabii ki değil. Doğrusu: “Sus küçüğün, söz büyüğün” olacak. Aslında suyla alakasız bir söz olsa da, bizim canavar miniklerimiz tarafından şak diye büyük kardeşin suratına yapıştırılan meşhur bir atasözü. Çocuklara ya da küçüklere, büyüklere saygıyı öğütlemek için söylenmiş bir atasözü. Büyüklerin karşısında çen çen konuşulmaması gerektiğini öğütler. Tabii bu normal sohbetler için söylenmemiştir. Söz ile büyüğe saygısızlık yapanları, bunu yapmamaya sevketmek için söylenmiş nadide atasözümüzdür.

8Kısa Kes Aydın Havası Olsun

Olmaz. Kısa kessen de Aydın abası olmaz. Doğrusu: “Kısa kes, aydın abası olsun”dur. Neden söylenir peki, çünkü efeler ve zeybekler içinde, sadece Aydın efelerinin abaları kısadır ve dizleri açıkta bırakır. Biri lafı çok uzattığında söylenir, ama kesip aydın havası yapılmaz bu bir gerçektir.

9Su Uyur Düşman Uyumaz

Yanlış. Doğrusu: “Sû uyur, düşman uyumaz.” dır. Su niye uyusun kardeşim. Su da uyumaz. Sû ise, asker anlamındadır. Yani demek ister ki, nöbetteki asker bile eskaza uyur da, düşmanınız asla uyumaz, hep tetikte bekler, sizi alt edeceği zamanı kollar. Hatta iyi bilirsiniz, bunun için söylenmiş bir modern zaman sözü de vardır. “Zaman kötü, ….” işte öyle, düşmana karşı her daim uyanık olmak gerektiğini anlatır.

10Karaman’ın Koyunu Sonra Çıkar Oyunu

Bu söz aslında doğru söylenir ama çok az kişi bu sözün arkasındaki hikayeyi bilir. Bilinmesi gereken, burada geçen koyun, hayvan olan koyun değil, “bağır, kucak” anlamındaki koyundur. Hani “koynumda yılan beslemişim” sözündeki koyun. Karamanoğulları beyinin bir kelime oyunu ile rakibi, şu an çıkaramadığımız başka bir beyliğin beyini yenmesi üzerine söylenmiştir. Rivayete göre iki bey arasında bir anlaşma yapılır ve Karamanoğulları beyi, “koynumdaki can çıkana kadar sözüm sözdür” der. Daha birkaç dakika geçmeden, bey koynundaki güvercin ya da ömercin olduğu söylenen kuşu serbest bırakır ve anlaşmayı bozarak saldırır. İşte bu sözü de, diğer beyliğin beyi söyler.

11Sıfırı Tüketmek

Yanlıştır. Doğrusu: “Zafiri tüketmek” yani soluğu, nefesi tüketmek, öleyazmak, sona gelmek, dibe vurmaktır. Anlam olarak doğru kullanılsa da, zafir sözcüğü zamanla sıfıra dönüşmüş ve bu şekilde kullanmaya başlanmıştır. Sıfırın zaten olmayan bir şey, hiç, yok olduğunu düşündüğünüz de, olmayan bir şeyi tüketmek de pek mantıklı gelmez aslında.

Daha birçok yanlış anlaşılan ya da yanlış kullanılan atasözleri ve deyimler olsa da, sizler için en çok yanlış kullanılanları seçtik.

Bir not: Artık herkes “Saatler olsun” sözünün aslında “Sıhhatler olsun” olduğunu biliyorsur sanırız.

En güzel ve kapak sözler yazımızı da okumadan geçmeyin deriz.

Saygılarımızla

 

 

 

 

Leave your vote

0 points
Upvote Downvote

Total votes: 0

Upvotes: 0

Upvotes percentage: 0.000000%

Downvotes: 0

Downvotes percentage: 0.000000%